برگه‌ها

سپتامبر 2017
ش ی د س چ پ ج
« سپتامبر    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  
 
No Image
خوش آمديد!
مقاله ای از دکتر محمود صادق زاده پيوند ثابت

dabir

   عنوان مقاله :

مهم ترين ضرورت ها در آموزش و پژوهش پيشرفته ي زبان وادب فارسي

 دكترمحمود صادق زاده،استادياردانشگاه آزاد اسلامي واحد يزد

  چكيده

شيوه هاي كنوني آموزش زبان و ادب فارسي ما در سطوح مقدّماتي و آموزش عالي ،‌ چنان كه بايد و شايد به هدف هاي متعالي خود دست نمي يابد و با مسايل و مشكلات بسياري رو به رو است.به رغم بعضي كوشش ها و دگرگوني ها در نظام آموزشي و كتاب هاي درسي و شيوه هاي تدريس ، هنوز هم ضرورت برنامه ريزي جديد و تحوّل در ساختار آموزشي كاملاً احساس مي شود.

در اين نوشتار با توّجه به ديدگاه هاي صاحب نظران و استادان و تجربيّات نگارنده كوشش مي شود ، تا مهم ترين عوامل مؤثّر (بايد ها) در تحوّل نظام پيشرفته ي زبان و ادب فارسي بررسي و سپس براي دست يابي به اهداف ياد شده ، پيشنهادهاي عملي مطرح شود. نظام آموزشي زبان و ادب فارسي ، بايد به تقويّت حواسّ ظاهري ، نيروي حافظه و تخيّل ، روحيّه ي كنجكاوي و پرسشگري ، خلّاقيّت و درك زيبايي ها و مغز آثار ادبي بپردازد و دانش آموزان و دانشجويان را با ارزش هاي اصيل انساني آشنا كند و مهارت هاي چهارگانه ي زباني، شيوه هاي پژوهش و پرورش معاني و تفكّر منطقي را متناسب با تحوّلات علمي ، فرهنگي و اقتصادي روز به آنان بياموزد. بدين منظور راه حلّ هاي زير پيشنهاد مي شود :

1 – ايجاد گرايش ها و رشته هاي تخصّصي در زمينه ي زبان و ادب فارسي در مقاطع كارشناسي و كارشناسي ارشد و دكتري … .

2 – تهيّه ي كتاب هاي جديد درسي در زمينه ي آموزشي و نگارشي مطابق با ضرورت زمان و علاقه ي مخاطبان.

3-شروع كردن آموزش زبان و ادب فارسي با نثر و شعر معاصر و سپس متون كهن.

4-توجّه بسيار ويژه به روش هاي خواندن و درك و فهم مضامين و مغز آثار ادبي ،‌فن بيان و سخنوري ،‌ مناظره و گفتگو ، قصّه خواني ،‌ روزنامه نگاري ، گزارش و مقاله نويسي و مطالعه ي شاهكارهاي ادبي ، اساطيري و متون حماسي و عرفاني.

5- برگزاري كلاس هاي نگارشي و نويسندگي به صورت كارگاهي و … .

واژه هاي كليدي  : آموزشِ زبان و ادب فارسي ، ضرورت ها و عوامل مؤثّر، مهارت هاي زباني وپژوهشي، گرايش هاي جديد زبان و ادب فارسي ،‌ ويژگي كتاب هاي درسي

 

   « به نام آن كه جان را فكرت آموخت »

 

  مقدّمه

برنامه هاي آموزشي و پژوهشي زبان و ادب فارسي ما در سطوح آموزش و پرورش و آموزش عالي با مشكلات و چالش هاي اساسي رو به رو است و چه در دوره هاي تخصّصي و چه در دوره هاي عمومي ، آن گونه كه بايد و شايد به اهداف خود دست نمي يابد ؛ بسيار ضروريست كه براي رفع آن ها بحث و بررسي و راه حلّ ها و پيشنهادهايي مطرح شود.

تاكنون در زمينه ي مسايل و مشكلات برنامه ريزي آموزشي و درسي زبان و ادب فارسي همايش ها ، سمينارها و نشست هاي بسياري برگزار و مقالات فراواني در نشريّات و مجلّات تخصّصي منتشر شده است و پژوهشگران و استادان زبان شناس و اديب در اين باره از جنبه هاي گوناگون گفته اند و نوشته اند. در اين ميان، پژوهش ها و ديدگاه هاي استادان بزرگي از قبيل : دكتر پرويز ناتل خانلري ،‌ دكتر سيد جعفر شهيدي ،‌دكتر غلامحسين زرّين كوب ، دكتر غلامحسين يوسفي ، دكتر سعيد نفيسي ،‌دكتر محمدرضا باطني ، دكتر علي اشرف صادقي ،‌دكتر مهدي مشكوه الدّيني ،‌دكتر احمد سميعي ،‌دكتر خسرو فرشيد ورد ، دكتر علي سلطاني ،گرد فرامرزي ، و … بسيار قابل توجّه و تأمّل است و مي تواند راه گشا باشد.امّا به رغم اين همه دغدغه ها ، گفته ها و نوشته هاي آگاهانه و دل سوزانه ، متأسّفانه جز پاره اي دگرگوني ها در كتاب هاي درسي (سطوح سه گانه ي آموزش و پرورش ) و يا به وجودآوردن تغييرات سطحي در نگرش ها و روش هاي معلّمان و استادان ، هنوز موانع و مشكلات اصلي در اين زمينه به طور كامل برطرف نشده و گام هاي اساسي برداشته نشده است.

اصلي ترين مشكلات آموزشي و پژوهشي در زمينه ي زبان و ادبيات فارسي از ديدگاه استادان و صاحب نظران به جز مسايل اجتماعي ، فرهنگي و سياسي (چه بيروني و چه دروني ) و بعضي آسيب هاي اجتماعي ، عبارتند از : مشكل آموزش و عدم شيوه هاي مؤثّر و كارآمد در كسب مهارت هاي زباني و نگارشي ،‌عدم آشنايي و تسلّط دانشجويان به روش هاي تحقيق به صورت هاي علمي و عملي ،‌نداشتن روش هاي مؤثّر در مطالعه و خواندن ،‌نبودن گرايش هاي تخصّصي در زمينه هاي زبان و ادبيات ،‌ زياد بودن حجم مطالب درسي و نبودن امكانات و وسايل كافي براي پرورش ذوق ها و آفرينش هاي ادبي و توليد علم و بي توجّهي به تفكّر منطقي ،‌فن بيان و سخنراني و مناظره.

امروزه ، جهان بيش از هر زمان ديگر ، شاهد تحوّلات گوناگون در همه ي عرصه هاي فرهنگي ، علمي و ادبي است و توسعه ي انساني ، توليد علم و جنبش فناوري و نرم افزاري از اهمّيّت ويژه اي برخوردار است. اصلي ترين محور اين حركت دانش آموزان ، فرهنگيان و دانشگاهيان هستند كه پس از طيّ مراحل مقدّماتي آموزشي ،‌ آشنايي و تسلّط آنان بر شيوه هاي توليد علم و خلق آثار ،‌بسيار ضروري است . اين ضرورت در رشته هاي زبان و ادبيات فارسي بيشتر احساس مي شود ،‌چون از سويي هنوز زبان و ادبيات فارسي كاملا تخصّصي و گرايش نشده و از سويي ديگر ،‌اغلب كتاب هايي كه در زمينه ي آموزش زبان و ادب فارسي ، به ويژه در زمينه ي مهارت هاي زباني و روش هاي تحقيق پديد آمده اند ،‌بيشتر به مباحث نظري و معرّفي مراجع و مآخذ و شيوه هاي سنّتي و كلّي پرداخته اند.بنابراين بايد در برنامه ريزي هاي آموزشي و پژوهش و ساختار كتاب هاي درسي و شيوه هاي تدريس و تحقيق تحوّلات اساسي رخ دهد ، تا دانش آموزان ، دانشجويان و دانش پژوهان در طيّ مراحل كسب دانش ، نگارش ،‌پژوهش و آفرينش هاي ادبي ، نه فقط به شكل نظري ، بلكه به طور تخصّصي ، مهارتي ، عملي و كاربردي با شيوه ها و روش هاي پژوهش ،‌نگارش ، ويرايش و پردازش كاملا آشنا و مسلّط شوند.

از اين رو ، نگارنده در اين نوشتار با بهره جستن از نتايج راه بردي آن همايش ها و نشست ها و آموزه هاي علمي و عملي استادان و صاحب نظران  زبان و ادب فارسي و با استفاده از تجربه هاي بيش از بيست سال تدريس خود در مقاطع گوناگون تحصيلي (دبيرستان ،‌پيش دانشگاهي ، تربيت معلّم ، دانشگاه هاي دولتي و آزاد ) ،‌مي كوشد ضمن اشاره به مهم ترين مشكلات و نبايد ها ، اصلي ترين بايد ها و عوامل مؤثّر در آموزش و پژوهش و خلّاقيّت هاي زباني و ادبي را مطرح و سپس پيشنهادهايي عملي براي رفع و حلّ آن ارائه كند. بي ترديد توجّه جدّي به رفع مشكلات مطرح شده و پيشنهادهاي عملي ارائه شده ، همراه با عزم جدّي سياست گذاران و برنامه ريزان آموزشي و فرهنگي ،‌مي تواند زمينه را براي تحوّلات اساسي در عرصه ي زبان و ادب فارسي و تربيت نيروي انساني كارآمد ، توليد علم و خلّاقيّت هاي ادبي ، بيش از پيش فراهم كند.

« چنين باد ! »

 

بحث  

درعصري كه قرن فراصنعتي وانفجار اطلاعات را پشت سر گذاشته ايم و بعضي كشورها،دوره ي سلطه ي ابررايانه مي گذرانند وبه تبديل و ارسال مولكولي همه چيز،حتي آدمي مي انديشند ،زبان فارسي چگونه مي تواند دراين سيرپرشتاب وشگفت انگيز مارا به كاروان بسيار پيشتاز دانش وفن بشري نزديك كند ودرعين حال به هويت ملي،فرهنگي وديني ما آسيبي نرساند؟

يكي از مسائل بسيار مهم فراهم نمودن فضاي رواني مناسب در جامعه و نيز زمينه‌ي خودباوري وشخصيّت بخشي جوانان و شكل گيري و حفظ هويّت ملي، مذهبي و فرهنگي در نونهالان و نوجوانان و … است. به غير از آن ايجاد زمينه هاي خود آگاهي فردي، اجتماعي و كشف روابط بين پديده ها، تقويّت روحيّه‌ي شهامت و شجاعت در نوآوري و آشنا زدايي منطقي، هنري و ادبي ، به علاوه توجّه جدي به ضرورت ها واولويت هاي زير بسيار اهمّيّت دارد:

1-ايجاد گرايش ها و رشته هاي تخصّصي در زمينه‌ي زبان و ادبيّات فارسي:

يكي از فوري ترين و ضروري ترين چاره جويي ها درباره ی ادبيّات، همين تخصّصي شدن است. گرچه بايد براي اين موضوع، جلسات علمي و تخصّصي برگزار و تصميمات اصولي و منطقي گرفته شود، پيشنهادهاي ذيل می تواند كارساز باشد:

الف) رشته ها و گرايش هاي پيشنهادي زبان ادبيّات فارسي در مقطع كارشناسي:

(1) رشته‌ي زبان و ادبيّات گذشته‌ي فارسي

(2) رشته‌ي زبان و ادبيّات معاصر

(3) رشته‌ي زبان و ادبيّات تطبيقي فارسي با زبان هاي ديگر

(4) رشته‌ي آموزش زبان و نگارش فارسي

ب) در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري:

(1)تحقيق در انواع ادبي و سبك شعر كلاسيك، با دو گرايش زير:

( الف ) گرايش داستاني، حماسي و نمايشي،( ب)  گرايش توصيفي، غنايي و عرفاني و..

( 2) تحقيق در انواع ادبي و سبك نثر كلاسيك با گرايش هاي:

– حماسي، داستاني، نمايشي؛ غنايي، ديني و عرفاني و …

(3 ) تحقيق در انواع ادبي و سبك شعر معاصر

(4)تحقيق در انواع ادبي و سبك نثر معاصر

(5) نقد و تصحيح متون ادبي و بررسي نظريّات و مكاتب ادبي

(6)گرايش فنون ادبي و بلاغي و قالب هاي شعري

ُ(7)گرايش ادبيّات تطبيقي و جامعه شناسي ادبيّات

2-پيشنهاد در باره ي تأليف كتاب هاي درسي:

سال هاست كه كتاب هاي درسي ما « دچار ركود و جمود محتوايي شده است» (رستگار فسایی، 1376: 139) و انگيزه اي براي خواندن ايجاد نمي كند، به طوري كه اغلب آن را براي امتحان و كسب نمره ي  قبولي مي خوانند؛ بنابر اين در خلّاقيّت و نوآوري و پي‌گيري موضوع مربوط ، تأثيري در خواننده به وجود نمي آورد.

از جمله كتاب هايي كه بايد زمينه سازپژوهش هاو آفرينش هاي ادبي باشد، كتاب زبان و نگارش است كه متأسّفانه مطابق ضرورت زمان، نياز و علاقه هاي مخاطبان، تأليف نشده و تغييراتي هم كه هراز چند گاهي در آن ها صورت گرفته، سليقه اي بوده است.

كتاب هاي نگارشي و مهارت هاي زباني، بايد بيشتر شامل موضوعاتي باشد كه چشم خوانندگان را به روي واقعيّت ها باز كند، تا دنياي بيرون را به خوبي ببينند و تجربه كسب كنند. بنابراين، ابتدا بايد از نگارش مقدّماتي، مانند: توصيفات ساده، خاطره نويسي، خلاصه نويسي، بازگرداني شعر به نثر و بازنويسي و سفرنامه نويسي شروع كرد و در مراحل بعد به نامه نگاري و روزنامه نويسي و طنز و نقد و … پرداخت. بنابر اين نگارش پيش رفته و نثرهاي ادبي بايد به افراد مستعد و صاحب ذوق اختصاص داده شود. در اين زمينه به موارد زير بايد توجّه كرد و اهمّيّت داد:

الف) براي آموزش زبان و ادبيّات فارسي در دبستان و راهنمايي و دبيرستان، بهتر است، از زمان معاصر شروع كنيم، بايد از نظم و نثر امروز آغاز كنيم و بعد هر چه سنّ دانش آموز بيش تر و نيروهاي ذهني او پرورده تر مي شود، از نظر زمان به عقب برگرديم و نوشته هاي ادبي كهن تر را به او ياد دهيم، نه اين‌كه از قديم ترين آثار شروع كنيم و به جلو بياييم.

ب) مطلب ديگري كه بايد بدان توجّه كرد، اين است كه به دليل تحولّات اساسي كه در جهان و ايران معاصر اتفّاق افتاده است و بنا يه ضرورت هاي سياسي و اجتماعي و زمينه هاي قابل گسترش، قالب غالب آثار ادبي زمانه‌ي ما، نثر و انواع ادبي مربوط به آن است و به قولي فعلا «دور، دور نثر است» (باطنی، 1376: 140) و از شعر پيشي گرفته،  بنابراين نثر به « سلاح برنده و قاطع ادبي، در روزگارما بدل گرديده است» (اسلامی ندوشن، 1375: 40)

ج) مسأله ی ديگر اين كه گزينش مطالب كتاب  هاي درسي، نبايد تحت تأثير تعصّبات جناحي و به منظورهاي تبليغاتي صورت بگيرد. بايد با بلند نظري و سعه‌ي صدر مطالب ادبيّات معاصر و موضوعات ارزشمند روز را در كتاب هاي درسي، بياوريم و از دخالت سليقه هاي شخصي و باندي و تقسيم بندي نويسندگان، به خودي و غيرخودي، پرهيز كنيم. مباحث و مطالب كتاب ها، بايد از شاهكارهاي ادبي فارسي و ادبيّات جهاني، گلچين شودو از آثار درجه‌ي دو و سه و چهار پرهيز شود.

3ـ تقويّت حواسّ ظاهري و كسب مهارت‌هاي چهارگانه‌ي: شنيدن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن و آشنايي عملي با شيوه هاي پرورش معاني وتقويّت نيروي حافظه و تخيّل و روحيّه‌ي كنجكاوي و پرسشگري بدين منظور اهميت بسيار دارد. از مهم ترين روش هاي عملي كه در اين راه موثّر است، مي توان از موارد زير نام برد: تمرين و تكرار و تمركز، تداعي معاني، كد بندي و رمز گذاري  و نيز خاطره نويسي و يادداشت برداري و توصيف دقيق و جزيي. علاوه براين  به منظور تقويّت روحيه ي كنجكاوي و انتقادي، ضروري است که شيوه هاي بررسي و تجزيه و تحليل و تفكّر منطقي را به دانش آموزان و دانشجويان بياموزيم و در آموزش به نقد ادبي توجّه  خاصي بنماييم و آنان را با روش هاي مطالعه‌ي مؤثّر و شيوه هاي خواندن متون ادبي آشنا كنيم.

نكته ي مهم ديگر ،توجه بسيار ويژه به فنّ بيان و سخنوري و مناظره و گفتگو و قصّه خواني و روزنامه نگاري به ويژه مطالعه‌ي شاهكارهاي ادبي ايران و جهان است كه از عوامل بسيار اساسي در زمينه ي شكوفايي استعدادهاي هنري محسوب مي شود. به عنوان نمونه ازادبيّات ايران آثار زير پيشنهاد مي شود: شاهنامه ی فردوسي، آثار مولوي، سعدي، حافظ، نظامي و … به ويژه چهار شخصيّت بزرگ ايران و جهان( فردوسي، مولوي، سعدي و حافظ ) كه چهار سخن گوي وجدان ايران هستند؛ «فردوسي سخن گوي پيروزي نيكي بر بدي، مولوي سخن گوي يگانگي انسان ها، سعدي سخن گوی ضمیر آگاه ایرانی و حافظ سخن گوي ضمير ناآگاه ايراني»  (اسلامی ندوشن، 1381) و علاوه بر آن نظامي آفريننده‌ي داستان هاي رنگارنگ، زيبا و پر نغز.

از ادبيّات جهان، آثاري مانند: دن كيشوت اثر سروانتس، مادام بوآري از گوستا و فلوبر و آثار دانته، شكسپير، داستايوسكي، تولستوي، كافكا، فلوبر، هومر، فاكنر، گارسياماركز، ولف، مارسل پروست، آندرسن و علاوه بر آن رمان هاي كليدي ايران و جهان. (نشر دانش، بهار 1381: 83)

4ـ آشنايي با اساطير و متون حماسي و عرفاني:

ايران اسلامي علاوه بر حماسه هاي تابناك و ماندگار كه مي تواند در تقويّت نيروي تخيّل و قدرت خلّاقيّت نويسنده بيفزايد، از متون عميق و غني عرفاني نيز برخوردار است، كه انسان تشنه‌ی امروز سخت بدان نيازمند است؛ انسان امروز كه در كشاكش افراط و تفريط، به دنبال اعتدال و توازن و التذاذ معنوي و آرامش دروني است.

البتّه براي اين كه بشر نيازمند قرن بيست و يكم، به طور كلّي و جوانان جستجوگر،به ویژه بتوانند از رمز و رازهاي آثار حماسي و انديشه ها و زيبايي هاي عرفان اسلامي و ايراني بهره مند شوند، ضروري است كه آن آثار نقد و بررسي شود و ظرایف و لطايف آن، بيرون آورده شودو درد و صاف آن از هم جدا و و به شيوه هاي امروزي معرّفي شود.

5 ـ توجّه به درك و فهم مضامين و مطالب متون ادبي و پرداختن به مغز آثارادبي:              متاسّفانه ما به قول دكتر باطني «در تدريس ادبيّات بيش تر به آموختن درباره‌ي ادبيّات مي پردازيم و كمتر به خود ادبيّات توجّه مي كنيم.» (باطنی، 1376: 60) در انتخاب متون ادبي لازم است به ادبيّات معاصر به ويژه نثر پرداخته شود. البتّه باید در نظر داشت که دو چيز بسيار مؤثّر در خلّاقيّت ادبي عبارت است از :

الف) مصاحبت با افراد خلّاق و الگو گرفتن آگاهانه از آنان؛ لازم است مقام هنرمندان و نويسندگان بزرگ داشته شود و شخصيّت هنري و ادبي آنان به جوانان و هنرمندان معرّفي شود.

ب) خواندن كتاب هايي كه انسان را خلّاق مي كند، مانند: آثار همر، دانته، شكسپير و … از ادبيّات جهان و آثار فردوسي، سعدي، نظامي، مولوي، حافظ و … از ادبيّات ايران.

 

6- برگزاري كلاس هاي نگارش و نويسندگي به صورت كارگاهي :

به شيوه اي كه دانش آموزان و دانشجويان، عملا با روش هاي نويسندگي آشنا شوند و مهارت هاي چهارگانه را كسب كنند.بدين منظور رعايت موارد زير لازم و ضروري است:

الف) معلّمان و مدرسان، بايد در كلاس ها، كمتر به مسايل نظري و بيشتر به آموزش مهارت ها بپردازند.

ب) معلّمان و مدرّسان ادبيّات در دوره هاي مختلف تحصيلي بايد چند واحد درسي را به منظور شيوه هاي آموزش نگارش و انشا بگذرانند.

ج) بخشي از ساعات تدريس، بايد به بيان اهداف زبان و ادبيّات، شيوه هاي مطالعه، كتاب خواني، معرفي كتاب ها و نشريات مفيد و نيز فن بيان و سخنوري، اختصاص يابد. درباره‌ي تأثير فنّ بيان در خلّاقيّت، جداگانه بحث خواهيم كرد.

د) معلّمان و مديران محترم، بايد بدانند كه امروزه تدريس با آموزش تفاوت اساسي دارد؛ بنابراين هراز چند گاهي، لازم است كه در دوره هاي ضمن خدمت و باز آموزي و كار آموزي شركت كرده، تا با شيوه هاي آموزشي جديد و انديشه هاي تازه آشنا شوند.دراين زمينه لازم است كه طرح هاي پژوهشي به شيوه هاي بنيادي واز طريق نطرسنجي وپرسش نامه در زمينه ي ميزان موفقيت شيوه هاي آموزش وپژوهش جاري ،اجرا وهمايش هاي تخصصي برگذار،تاميزان دست يابي به اهداف يادشده تعيين ودر برنامه ريزي هاي آموزشي وپژوهشي ملحوظ گردد.

ه) در آموزش علاوه بر خواندن و نوشتن، بايد به خوب ديدن، گوش دادن و درست انديشيدن و تفكّر منطقي نيز پرداخته شود. يكي از توانمندي هاي ذهني كه با شنيدن رابطه ي نزديك دارد ،حافظه ي سمعي وتمركزحواس در موقع گوش دادن است.بنابراين باممارست بايد بگيريم كه از اوّل تا آخرمطالب را بشنويم وسپس نتيجه گيري كنيم.چون بعضي به پايان مطلب كه مي رسند،آغاز آن را از ياد مي برند وطبعا قضاوت ونتيجه گيري آن كامل نيست.(دگتر باطني،همان:64) بنابراين ، بايد شاگردان خوب گوش دادن را با ممارست بياموزند تا خوب سخن گفتن را نيز ياد بگيرند.

و) توجّه خاص به روزنامه نگاري، مقاله نويسي، گزارش نويسي به عنوان ضرورت هاي زماني و برگزاري مسابقات در سطوح مختلف تحصيلي، كه در مراحل بعدي لازم است به ادبيّات داستاني و نمايشي و آموزش آن ها نيزاهميت داده شود.

7-  اهمّيّت بسيار به تشكيل انجمن هاي ادبي و توجّه خاص به فنّ بيان و سخنوري و مناظره: يكي از موضوعات خيلي مهم كه در تقويّت اعتماد به نفس، اجتماعي شدن و اصولاً گسترش فعّاليّت‌هاي اجتماعي و سياسي، تأثير بسيار دارد، فنّ بيان و سخنوري است.در مملكت ما متأسّفانه به دليل تاريخي و اجتماعي و فرهنگي، سخنوري چندان عمومي و رايج نشده است و به صورت خطابه و سخنراي هاي مذهبي، بيشتر به طبقات خاصي، اختصاص داشته است. امروزه به لحاظ ضرورت هاي زمان و نياز اقشار گوناگون و اصناف مختلف در مشاركت هاي اجتماعي و سياسي و شركت در تشكّل هاي مردمي و …، آشنايي با اصول و فنون بيان و سخنوري و اقناع جمع و تأثير گذاري، بسيار ضروري است.

بچه ها از دوره ی دبستان، بايد ياد بگيرند كه سخنوري با حرف زدن‌هاي معمولي تفاوت دارد. لازم است كه در مدارس از همان دوره‌ي ابتدايي، بچه ها را تشويق كنيم كه خاطرات كوتاه خود را تعريف كنند، فيلم هايي را كه ديده اند، به طور خلاصه شرح دهند. اشعار و يا متن ساده اي را با رعايت آهنگ، مكث، تكيه و تأكيد قرائت كنند.

در دوره ی دبيرستان لازم است كه بخشي از كتاب هاي آيين نگارش، به تاريخچه‌ي سخنوري در ايران و جهان، اصول سخنوري، انواع سخنوري، شيوه هاي اقناع جمع و تأثير گذاري، روش هاي آفرينش و تنظيم و اداي سخن و … اختصاص يابد. در ضمن، لازم است، دانش آموزان دبيرستان و بيشتر دانشجويان با انواع تجمّعات، چون( كنفرانس، كنگره، سمپوزيوم، سمينار و …) نيز آشنا شوند.

يكي از فروعات فنّ بيان، مناظره است كه تمرين بسيار مناسبي است تا دانش آموزان در سخنوري، توانايي هاي خود را شكوفا كنند و مهارت هاي لازم را كسب كنند. البته «مناظره، در اصطلاح سخنوري، تجمّعي است كه در آن، طبق قواعد معيّني به اثبات يا نفي مسأله اي پردازند و با بهره گيري از استدلال، نظر خود را ثابت كنند. اين گونه بحث از ديرباز در ايران و كشورهاي ديگر جهان معمول بوده و به عنوان يك وسيله ي مطمئن براي پرورش فكر و قدرت بيان و تقويّت نيروي اداري به كار گرفته شده است، تا جايي كه برخي از دانشمندان، مناظره را فنّي مناسب براي جمع آوري و نشر دانش دانسته و آن را يكي از نيروهاي بزرگ آموزش و پرورش شمرده اند.

ترديدي نيست كه مناظره، بهترين وسيله براي تمرين و ممارمت در فنّ سخنوري است، زيرا از يك سو شركت كنندگان در مناظره را به روش صحيح استدلال آشنا مي سازد و از سويي ديگر، چون تابع قواعد و ضوابط معيني است، آنان را از پريشان گويي باز مي دارد و به رعايت نظم و ترتيب و درست فكر كردن عادت مي دهد.

نتایج

يكي از اصلي ترين وفوري ترين برنامه ها در زمينه يزبان وادبيات فارسي،ايجاد گرايش هاي جديد در مقطع هاي كارشناسي،چون: رشته ي زبان وادبيات گذشته ي فارسي، رشته ي زبان وادبيات معاصر ، رشته ي زبان وادبيات تطبيقي،رشته ي آموزش زبان ونگارش فارسي ودر مقطع دكتري،چون: تحقيق درانواع ادبي وسبك شعر كلاسيك ونثر كلاسيك(جداگانه) با دو گرايش: داستاني وحماسي وديگري توصيفي،غنايي وعرفاني و….؛ نقد وتصحيح متون ادبي وبررسي نظريّات ومكاتب ادبي،گرايش فنون ادبي بلاغي وقالب هاي شعري؛ ادبيات تطبيقي وجامعه شناسي ادبيات.

در زمينه ي كتاب هاي درسي،بهتر است ،به مهارت هاي زباني و ارزش هاي اصسيل انساني وجهاني توجه نماييم،از زمان معاصر و نثر و نظم معاصر شروع كنيم وبه مرور زمان،به عقب برگرديم وبه نوشته هاي ادبي كهن بپردازيم.

توجّه خاص به شاهکارهای ادبی و اساطیری و متون حماسی و عرفانی، به منظور پاسخ گویی به نیازهای زمان و تشکیل و حفظ هویّت ملی و دینی از مسایل بسیار مهم و اساسی است.

واقع بینی وتفكر منطقي دانش آموزان و دانشجویان، کسب مهارت های نگارشی و شیوه های پیشرفته ی خواندن، فنّ بیان و سخنرانی و مناظره و برگزاری کلاس های هنری،ادبي،روزنامه نگاري،مقاله نويسي ونقد وبررسي به صورت کارگاهی از اولويّت هاي اصلي و ضروری است.

 

 

 

  کتاب نامه

اسلامی ندوشن، محمّدعلی، 1375 . گفته ها و ناگفته ها،تهران: یزدان.

——————، 1381 . چهار سخن گوی وجدان ایران، تهران: قطره

باطنی، محمّدرضا، 1376 . پیش نهادهایی درباره ی تقویّت و گسترش زبان فارسی، در قلمرو آموزش زبان و ادب فارسی(مجموعه ی مقالات)، دفتر نخست، تهران: مجمع علمی آموزش زبان و ادب فارسی

پورجوادی، نصرالله، بهار 1381 . «کتاب های تازه»، نشر دانش، سال نوزدهم، شماره ي اول.

————–،1375  . برگزيده ي مقاله ي نشردانش درباره ي زبان فارسي،تهران:مركز نشردانشگاهي.

خاكي،غلامرضا ،1384 . روش تحقيق بارويكردي به پايان نامه نويسي،چ دوم،تهران:بازتاب.

رستگار فسایی، منصور، 1376 . آموزش نثر و نگارش در عصر حافظ، (همان)

ستوده،غلامرضا ،زمستان 1384  . مرجع شناسي وروش تحقيق درادبيات فارسي،چ يازدهم،تهران: سازمان مطالعه وتدوين كتب علوم انساني دانشگاه ها(سمت).

طوسي،بهرام،1384  . راهنماي پژوهش واصول علمي مقاله نويسي ،چ نهم،مشهد: تابران.

قرآن کریم (2/143)، 1354 . ترجمه و تفسیر به قلم دانشمند فقید، مهدی الهی قمشه ای. تهران: انتشارات صالحی.

 

 

دسته: مقاله | نويسنده: admin


نظرات بینندگان:
محمد گفته:

خوشمان آمد

 

No Image
No Image No Image No Image
 
 
 
1
No Image No Image